Vụ “hút máu” 213 học sinh ở Nghệ An trong một đề án mang danh khoa học

Thưa TS Nguyễn Trọng Tài, liệu một nghiên cứu khoa học phục vụ con người lại có thể tiến hành trên cơ thể, trong sự sợ hãi của những đứa trẻ? Bất chấp việc tối thiểu là sự đồng ý của cha mẹ chúng?

Xin trích lại 1 số bài chính về vụ “hút máu” 213 học sinh ở Nghệ An. Các bạn có thể tham khảo ở 1 số link phía dưới.

+ + + + +

Vấn đề y đức trong nghiên cứu khoa học ở Nghệ An (Nguyễn Văn Tuấn)

Hóa ra vụ “hút máu” học sinh ở Nghệ An là để phục vụ cho một công trình nghiên cứu về thalassemia. Nhưng sự việc dù lí giải cách nào thì cũng không thoát khỏi một thực tế: vi phạm y đức trong nghiên cứu khoa học. Ngày nay, những qui chế về y đức rất khó khăn và chặt chẽ, đến nỗi nghiên cứu trên chuột cũng cần phải thông qua ủy ban đạo đức (ethics committee hay IRB). Có thể ở Việt Nam, hay ở Nghệ An, chưa có những qui chế về y đức trong nghiên cứu khoa học nên sự việc đáng tiếc mới xảy ra. Sự việc cũng là một bài học cần rút kinh nghiệm cho các nghiên cứu y khoa ở Việt Nam.

Trong nghiên cứu y khoa, có khái niệm written informed consent vốn rất quan trọng và là nỗi ám ảnh của nhiều nhà nghiên cứu. Tôi tạm dịch cụm từ này là văn bản đồng thuận có ý thứcConsent là đồng thuận.Informed có nhiều nghĩa hơn, nhưng tựu trung lại và trong bối cảnh nghiên cứu khoa học, nó có nghĩa là người đồng thuận tham gia nghiên cứu phải ở trong tình trạng tĩnh táo, được cung cấp đầy đủ thông tin về mục tiêu, qui trình, và khả năng gây tác hại của việc tham gia vào nghiên cứu mà không chịu bất cứ một áp lực nào từ nhà nghiên cứu. Written là cụm từ mới thêm vào để nhắc nhở và yêu cầu nhà nghiên cứu rằng người tham gia vào nghiên cứu phải kí tên vào văn bản ưng thuận (trước đây có thời gian các nhà nghiên cứu chỉ lấy sự đồng thuận của bệnh nhân bằng miệng). Văn bản đó phải được soạn bằng một văn phong sao cho người thường (ngoài khoa học) có thể hiểu được, và kèm theo nhiều câu văn bắt buộc. Một trong những câu văn bắt buộc là người tham gia nghiên cứu có thể rút ra khỏi công trình nghiên cứu bất cứ lúc nào mà nhà nghiên cứu không có quyền hỏi lí do. Một công trình nghiên cứu y khoa đòi hỏi nhà nghiên cứu phải đệ trình văn bản written informed consent cho hội đồng y đức xem xét trước khi được phê chuẩn để tiến hành nghiên cứu. Không làm theo qui trình đó có thể xem là vi phạm y đức.

Trong bối cảnh lấy mẫu máu cho nghiên cứu thì việc đồng thuận có ý thức rất nhạy cảm vì đối tượng là trẻ em. (Đối tượng là phụ nữ mang thai còn nhạy cảm hơn). Theo đúng qui chuẩn về y đức, các em học sinh phải được các nhà nghiên cứu giải thích nghiên cứu có mục tiêu là gì, giúp ích gì cho cộng đồng, cách làm ra sao, cách mấy máu như thế nào, lấy ở đâu, lấy bao nhiêu ml, khả năng nhiễm trùng (dù thấp hay rất thấp) phải được truyền đạt cho các em hay phụ huynh. Nếu các em còn nhỏ tuổi thì phải có sự ưng thuận của cha mẹ hay người giám hộ, và sự ưng thuận phải dưới hình thức kí tên. Chiếu theo những qui định trên và qua phản ảnh của báo chí thì rất có thể công trình nghiên cứu về thalassemia ở Nghệ An đã không tuân thủ theo qui trình y đức. Trong thực tế thì việc lấy máu chắc chẳng gây tác hại gì đến các em học sinh. Nhưng điều đó không thể biện minh cho việc vi phạm qui chế về y đức trong nghiên cứu khoa học.

Một công trình nghiên cứu mà đối tượng tham gia chưa đồng thuận thì kết quả sẽ không bao giờ được công bố trên các tập san khoa học. Ngày nay, theo qui định quốc tế, bất cứ nghiên cứu nào mà không cóinformed consent hay written informed consent thì sẽ không được cho công bố trên bất cứ tập san khoa học nào. Vấn đề này đặc biệt quan trọng ở các nước như Việt Nam và China Cách đây không lâu, người viết bài này phụ trách xử lí một bài báo khoa học từ China, và bài báo đã được chấp nhận cho công bố trực tuyến (trước khi in trên giấy). Chỉ sau 2 ngày công bố trực tuyến, một người từ China viết thư cho tôi nói rằng công trình nghiên cứu đó chưa bao giờ có sự ưng thuận của bệnh nhân và cũng chẳng có ủy ban y đức hay ủy ban khoa học nào thông qua như tác giả viết. Khi được yêu cầu, tác giả không chứng minh được nghiên cứu đã được hội đồng khoa học hay y đức địa phương phê chuẩn, cũng chẳng chứng minh đượcwritten informed consent đã được lấy từ các bệnh nhân, nên bài báo phải bị rút xuống.

Vấn đề y đức trong nghiên cứu khoa học còn phức tạp hơn khi sự việc được xử qua lăng kính pháp lí. Có nhiều nghiên cứu mang tính xâm phạm, và nếu biến cố bất lợi xảy ra cho bệnh nhân thì vấn đề sẽ rất ư phức tạp, vì bệnh nhân có thể yêu cầu sự can thiệp từ giới luật sư. Nhưng may mắn thay, những trường hợp như thế này rất ít khi xảy ra. Do đó, có sự ưng thuận của bệnh nhân cũng là một cách bảo vệ các nhà nghiên cứu trước pháp luật.

Trường hợp ở Nghệ An có lẽ không phải là trường hợp vi phạm y đức lần đầu ở Việt Nam. Trong quá khứ có biết bao nghiên cứu trên bệnh nhân mà bệnh nhân không hề biết mình là đối tượng. Trong một thời gian dài Việt Nam không có những qui định về y đức trong nghiên cứu khoa học, và tất cả các bệnh viện và đại học không có ủy ban về y đức. Tôi nhớ có lần nói về đề tài này và nhấn mạnh rằng nghiên cứu trên chuột cũng cần thông qua ủy ban y đức, các đồng nghiệp cười xòa! Mấy năm gần đây thì vấn đề y đức trong nghiên cứu đã được quan tâm. Nhiều nơi đã có hội đồng y đức, dù thành phần của hội đồng này chưa đúng nghĩa với “hội đồng y đức”. Rất có thể ở Nghệ An chưa có ủy ban y đức, nên sự việc đáng tiếc đã xảy ra. Cũng có thể các nhà nghiên cứu nghĩ rằng chuyện lấy mẫu máu là chuyện nhỏ, nên chẳng quan tâm đến các chuẩn mực về y đức trong nghiên cứu khoa học. Dù sao đi nữa thì sự việc xảy ra cũng là một bài học quí báu để rút kinh nghiệm và giúp cho các nghiên cứu sau đạt chuẩn mực y đức hơn.

Link:   http://nguyenvantuan.net/health/2-health/1620-van-de-y-duc-trong-nghien-cuu-khoa-hoc-o-nghe-an-

+ + + + +

Quyền của chuột bạch (Đào Tuấn)

Trong khi thế giới phấn đấu cho quyền của con chuột bạch thì ở Việt Nam, 213 học sinh ở Nghệ An bị biến thành chuột bạch trong một đề án mang danh khoa học

Việc lấy máu của 213 học sinh, cũng là 213 trẻ vị thành niên tại 2 trường THCS Châu Tiến, Châu Hồng- Nghệ An “nhằm phục vụ cho đề tài, dự án khoa học – công nghệ của Trường ĐH Y khoa Vinh đã được tỉnh phê duyệt”. Đây là khẳng định mới nhất vụ việc mà báo chí thậm chí đã dùng từ “hút máu”.
TS Nguyễn Trọng Tài – Hiệu trưởng Trường ĐH Y khoa Vinh, được dẫn lời, đã công bố quyết định số 5697/QĐ của UBND tỉnh Nghệ An về phê duyệt danh mục 38 đề tài, dự án khoa học – công nghệ, trong đó có đề tài “Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh Thalassemia và một số yếu tố liên quan ở trẻ em dân tộc Thái và Mông ở Nghệ An”.
“Chúng tôi đã làm đúng các bước theo quy định. Mỗi học sinh chỉ lấy 2ml tại tĩnh mạch cánh tay để xét nghiệm. Trước khi lấy mẫu máu, đoàn đã phát cho một học sinh hai hộp sữa tươi, trị giá 7.000 đồng/hộp”- vị tiến sĩ, đồng thời cũng là nhà giáo này nói. Ông chỉ thừa nhận có sai sót trong “công tác tuyên truyền” cho học sinh và phụ huynh biết ý nghĩa của việc lấy mẫu máu để thực hiện đề tài khoa học của trường.
Như vậy là đã rõ. Vụ việc «hút máu» là có thật. Và nó diễn ra bất chấp sự hoảng loạn của học sinh. Bất chấp sự phản đối của một số thầy cô giáo. Và diễn ra không hề có sự đồng ý của người giám hộ.
Nhưng chẳng nhẽ, việc chọc kim vào một học sinh, vào một đứa trẻ vị thành niên lại có thể được hợp thức, cho dù bằng một quyết định dấu đỏ?
Báo chí đã quên không hỏi, chẳng hạn với tư cách một người cha, TS Tài có đồng ý để một ai đó, nhân danh thí nghiệm chọc kim vào người con ông.
Chỉ vừa tháng 7, Paul McCarney, cựu thành viên ban nhạc huyền thoại The Beatles đã đăng đàn kêu gọi người tiêu dùng toàn cầu tẩy chay các loại mỹ phẩm đã qua thử nghiệm trên chuột bạch và thỏ- những sinh vật bị ép buộc, nhằm chấm dứt việc hành hạ những con vật vô tội. Ca sĩ huyền thoại nói : “Nhiều người không biết về mặt trái của việc “thử” các sản phẩm chăm sóc sắc đẹp lên động vật, nó gây ra cảm giác đau đớn tột và phải chịu đựng nhiều loại đau đớn khác nhau trong thời gian dài”. Và ông gọi đó là «những sản phẩm của cái ác».
Đối với con người, từ năm 1964, Hiệp hội y khoa thế giới đã ra tuyên bố chung, gọi là Tuyên bố Helsinki nêu ra nguyên tắc cơ bản cho bất cứ thí nghiệm nào trên người là «sự đồng ý tự nguyện». Thậm chí, dự nhất trí đó phải được tự do, không có áp lực chính trị, xã hội, kinh tế. Đặc biệt, đối với nghiên cứu trên trẻ em, người tâm thần không đủ năng lực buộc phải có sự đồng ý của người giám hộ hợp pháp hoặc người thân.
Nhắc lại, tờ Công an TP HCM, tờ báo đầu tiên đưa tin về vụ «hút máu» đã dẫn lời bà Lê Thị Loan (xóm 6, xã Châu Tiến) mẹ của Lê Thị Khánh Linh, học sinh lớp 6B Trường PTDT bán trú, THCS Hồng Tiến: “Con tôi kể, cô giáo bắt các em phải cho “bác sĩ” dùng xi lanh lấy máu, nếu em nào không cho phải nộp 50 ngàn đồng và hạ loại hạnh kiểm”.
Thưa TS Nguyễn Trọng Tài, liệu một nghiên cứu khoa học phục vụ con người lại có thể tiến hành trên cơ thể, trong sự sợ hãi của những đứa trẻ? Bất chấp việc tối thiểu là sự đồng ý của cha mẹ chúng?
Thưa các kiểu chính quyền và thầy cô giáo ở Châu Tiến, Châu Hồng, đến con chuột bạch giờ cũng đang được bảo vệ vì sự nhân đạo để thoát khỏi thân phận…chuột bạch. Để ít nhất cũng có quyền của chuột bạch.
Thưa các vị phụ huynh, các vị  nghĩ sao khi bỗng một ngày nào đó, các tiến sĩ dưới danh nghĩa nghiên cứu khoa học, một cái quyết định dấu đỏ trong tay, và hai hộp sữa 7.000 đồng, đè nghiến con em chúng ta ra để hút máu?

Link:   http://daotuanddk.wordpress.com/2013/01/07/quyen-cua-chuot-bach/

+ + + + +

Phải cúi đầu xin lỗi các em (Nguyễn Vạn Phú)

Tôi nghĩ đây là chuyện quan trọng. Nếu chúng ta không ý thức được quyền trẻ em, quyền con người ở những câu chuyện cụ thể như thế này; nếu thầy cô giáo không biết quyền của mình để bảo vệ học sinh thì đừng trông mong gì vào chuyện xây dựng một xã hội dân chủ ở Việt Nam.
Phải cúi đầu xin lỗi các em
Khó đè nén được sự giận dữ và cảm giác bất lực khi đọc bài “Hàng trăm học sinh bất ngờ bị… lấy máu” trên báo Công an TPHCM nhưng tự nhủ phải bình tĩnh chờ thông tin kiểm chứng. Sau đó báo Dân Trícó bài “Sự thật về chuyện ‘hàng trăm học sinh bất ngờ bị…lấy máu’”mang tính “nói lại cho rõ” bài trên báo Công an TPHCM. Mặc dù mang tính thanh minh như thế, một sự thật đau lòng đã hiện ra từ hai bài báo.
Trường Đại học Y khoa Vinh tổ chức lấy mẫu máu của hơn 200 em học sinh tại huyện Quỳ Hợp (Nghệ An) nhằm phục vụ cho một đề tài nghiên cứu khoa học. Nhóm cán bộ kỹ thuật viên đi lấy máu chỉ báo cáo với UBND huyện và một số nơi khác, sau đó cứ thế xuống hai trường xắn tay áo các em lên để lấy máu như thừa nhận của ông Nguyễn Trọng Tài, Hiệu trưởng trường Đại học Y khoa Vinh, “khi đoàn bác sĩ và kỹ thuật viên đến trường là thực hiện đồng loạt việc lấy mẫu máu ngay”.
Nay ông Vinh thừa nhận có “thiếu sót” về tuyên truyền, vận động cho học sinh, phụ huynh!
Như thế mà gọi là “thiếu sót”?
Hành động như thế là sự cưỡng bức học sinh tham gia vào một cuộc thí nghiệm ngoài ý muốn của các em, hoàn toàn có thể bị truy tố trước pháp luật, đáng bị cộng đồng khoa học và dư luận lên án mạnh mẽ.
Một khi xâm phạm vào thân thể học sinh, mà ở đây là học sinh cấp 1, cấp 2, thì trước hết phải có sự đồng ý của các em. Nhưng do các em còn nhỏ, nhận thức chưa đầy đủ, đồng thời phải có sự đồng ý của cha mẹ hay người giám hộ các em. Nếu chưa có sự đồng ý này mà nhóm cán bộ, kỹ thuật viên cứ “đè” các em ra để lấy máu thì nay phải xuống tận nơi xin lỗi các em và chịu mọi trách nhiệm, cả vật chất và tinh thần mà việc lấy máu đã gây ra ở các em. Thử tưởng tượng cảnh chúng ta đang ở trong một môi trường bình thường, bỗng đâu có một nhóm người đến, kim tiêm, dây nhợ đủ thứ, rồi chích tay lấy máu mà không hỏi ý kiến, không giải thích một lời, ai mà không hãi hùng. Thật sự đây là một cú sốc tâm lý nên các em sau này mới kể lại cho phóng viên báo Công an TPHCM qua những chi tiết có thể không chính xác.
Một sự thật đau lòng là nền giáo dục nước ta chỉ chăm chăm chuyện từ chương mà quên đi những kỹ năng cơ bản của cuộc sống. Một trong những kỹ năng cần rèn luyện ngay từ nhỏ là ý thức về quyền con người, quyền không sợ hãi. Nếu các em ý thức được quyền của mình, làm sao ai cả gan xắn tay các em lên để lấy máu. Và nếu nền giáo dục trang bị cho các em ý thức đó cùng các biện pháp tự vệ, ít nhất cũng ngăn ngừa phần nào các vụ xâm hại tình dục, các vụ cưỡng bức lao động, các vụ ức hiếp trẻ em. Thầy cô giáo, nếu ý thức được quyền trẻ em, đã không để cho việc lấy máu các em xảy ra. Một hiệu trưởng bản lĩnh ắt đã buộc đoàn lấy máu tuân thủ các quy trình nghiêm nhặt như giải thích cặn kẽ rồi xin phép phụ huynh bằng văn bản, sàng lọc học sinh, hỏi han sức khỏe các em, chuẩn bị cho việc lấy máu một cách khoa học.
Thử tưởng tượng câu chuyện này xảy ra ở một trường quốc tế tại TPHCM hay Hà Nội. Liệu người ta có dám làm ẩu như thế không? Liệu hiệu trưởng và các thầy cô giáo có cho phép người ta vào trường lấy máu học sinh mà không xin phép phụ huynh như thế hay không?
Bài viết trên báo Công an TPHCM, dù nêu trúng bản chất vấn đề nhưng có một vài chi tiết chắc là không chính xác như lấy máu từng xô, một kim tiêm dùng chung cho cả chục em. Nay một số cán bộ địa phương vin vào đó để tô đậm chuyện không chính xác của bài báo.
Nhưng bản chất sự việc là không thay đổi: Người lớn đã làm sai, nay phải xin lỗi và chấm dứt cách làm sai trái này, cả trong thực tế và trong suy nghĩ về quyền con người.
Cập nhật: Ông Nguyễn Trọng Tài, Hiệu trưởng trường Đại học Y khoa Vinh đã vừa không xin phép học sinh khi cho người lấy máu các em nay còn tuyên bố rất ẩu. Ông này nói với báo Lao động rằng có đến 9,7% số học sinh bị lấy máu xét nghiệm có dấu hiệu mắc bệnh Thalassemia. Báo trích lời ông này: “Chúng tôi chưa biết chọn cách gì để thông báo với gia đình các em đây, bệnh này nhạy cảm lắm. Nếu không được chữa trị, lớn lên nếu biết, không ai dám kết hôn với các em đâu; vì bệnh này có thể làm suy thoái giống nòi. Nguy hiểm thế đấy!”
Y đức và nguyên tắc làm việc của ông này ở đâu? Trong khi chưa thông báo cho người bệnh biết, sao có thể công khai thông tin bệnh tình của người ta được chứ? Ông ta muốn 213 em học sinh sau cú choáng bị lấy máu nay hoang mang không biết mình có nằm trong 9,7% này không? Tại sao có thể nhẫn tâm tuyên bố như thế với báo chí? Con số này có đúng không hay ông Tài hù dọa người ta để họ quên lỗi lầm của các ông đi?

Xem lại:

Vụ hàng trăm học sinh bị rút máu: Nhà trường xin lỗi phụ huynh (LĐ)

Trưởng khoa Huyết học lâm sàng, BV Nhi T.Ư: Mục đích lấy máu không có gì xấu (LĐ)

Về nơi “hàng trăm học sinh bất ngờ bị rút máu” (LĐ)

Sự thật hàng trăm học sinh bất ngờ bị …lấy máu (TP)

Sự thật về chuyện “hàng trăm học sinh bất ngờ bị… lấy máu” (DT)

Cả xã hoang mang vì hơn 200 học sinh bị lấy máu không rõ lý do (GDVN)

About these ads

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 618 other followers

%d bloggers like this: