Văn hóa Hàn – “quyền lực mềm” ?

Hàn lưu – giải mã để tự vấn

Hơn 15 chuyên gia, nhà khoa học đã có mặt trong hội thảo quốc tế Tìm hiểm làn sóng văn hoá Hàn Quốc ở châu Á do hội Phụ nữ truyền thông Hàn Quốc, quỹ Tài trợ truyền thông Hàn Quốc và đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM tổ chức hôm qua, 26.6.

Năm 1999, người Trung Quốc dùng thuật ngữ Hallyu (Hàn lưu) để nói về sự lan rộng của làn sóng văn hoá Hàn Quốc trên phạm vi khu vực và thế giới. Nhưng điều gì làm cho Hàn lưu có đủ sức mạnh vượt lên trên Hangryu (làn sóng văn hoá Hong Kong qua phim ảnh) vào những năm 1980, hay làn sóng Nhật Bản (qua phim hoạt hình, game…) thịnh hành những năm 1990? Điều gì làm cho Hàn lưu xuyên thấu và chinh phục các nền văn hoá khác thuộc châu Á – đặc biệt là Việt Nam – một cách mạnh mẽ?

Cởi mở và hiện đại

Từ viện Phát triển văn hoá truyền hình Hàn Quốc, TS Kim Kwang Dong cho rằng, căn nguyên sức mạnh Hàn lưu nằm ở chỗ hướng đến giá trị phổ biến và tính cộng đồng. Điều này được xây dựng trên hai cơ sở chính: kinh nghiệm lịch sử đã cho Hàn Quốc một “tính cách văn hoá” cởi mở, tôn trọng sự khác biệt của những nền văn hoá các quốc gia khác đồng thời ý thức, không đánh mất niềm tự hào văn hoá truyền thống.

Không có sự tôn trọng nền văn hoá khác thì không thể mở rộng nền văn hoá của mình được”, ông cho biết. Điều này lý giải cho việc những bộ phim như Dea Chang Guem hay Tình yêu là gì? vừa xây dựng trên nền tảng lịch sử, văn hoá truyền thống Hàn Quốc, mang đậm “tâm tính” Hàn Quốc, vừa lại là câu chuyện về sự tử tế, tình yêu, tinh thần vượt trên nghịch cảnh, hướng thiện, năng động và sáng tạo… – những giá trị chung toàn cầu – đã được khán giả khắp nơi chia sẻ.

Trong tham luận Hàn lưu giữa ngã ba đường – hiện trạng và những tồn tại của Hàn lưu, GS Kim Myeong Hye (khoa Báo chí truyền thông, đại học Dongui) chỉ ra tiến trình lịch sử phát triển. GS Hye chia Hàn lưu ra ba giai đoạn: giai đoạn 1: 1997 đến những năm 2000 sơ khởi của Hàn lưu với trung tâm là Trung Quốc, Việt Nam, Đài Loan (năm 1994, để chuẩn bị cho cuộc chinh phục này, Chính phủ Hàn Quốc đã thành lập cục Công nghiệp văn hoá); giai đoạn 2: giữa, cuối những năm 2000, Hàn lưu mạnh mẽ lan sang Trung Đông và châu Phi; và giai đoạn 3 là từ nửa sau những năm 2000 đến nay với sự lan rộng sang Mỹ, Bắc Mỹ và châu Âu.

Theo bà Kim Myeong Hye, nguyên nhân lôi cuốn của Hàn lưu ở khu vực châu Á là sự tương đồng về văn hoá (nền tảng truyền thống Nho giáo luôn là giá trị nội tại làm nên sự lôi cuốn của các bộ phim Hàn). Tại Việt Nam và các nước Đông Nam Á khác, phim truyền hình Hàn Quốc hấp dẫn vì sự gần gũi với đời sống, đặc biệt là đời sống gia đình, các thông điệp giáo dục, đạo đức, các bài học ứng xử, luân lý được truyền đạt nhẹ nhàng, tinh tế. Bên cạnh đó, diễn viên đẹp, diễn xuất tốt và khung cảnh văn hoá tiêu dùng hiện đại trong các bộ phim chạm đến mơ ước của người xem. Trong khi đó, sự hấp dẫn của K-pop lại là sự cởi mở, hấp dẫn, tiết độ, là sự hỗn hợp hoá, nhưng giữa các loại trong hỗn hợp có khác biệt tạo nên một loại hình âm nhạc mới, khác với nhạc pop của Mỹ, châu Âu; hay J-pop của Nhật Bản.

Cởi mở và hiện đại, đó là hai yếu tố quan trọng làm cho người nước ngoài dễ tiếp cận với K-pop và phim truyền hình Hàn Quốc. Với những nước đang phát triển, được xem là những điểm nóng về vi phạm tác quyền như Việt Nam, thì chiến lược xuất khẩu, “hạ giá sản phẩm” để đạt mục tiêu truyền bá văn hoá của Hàn Quốc xem như tìm thấy khả năng tương thích cao. Sự phát triển của truyền thông mạng cũng là cơ hội để những bộ phim, clip các ban nhạc K-pop có thể cập nhật sản phẩm mới, chiếm lĩnh trái tim khán giả trẻ Việt Nam.

Nhìn về vấn đề hiệu quả kinh tế, truyền thông và tác quyền, GS Kim Min Jung (đại học Colorado, Mỹ) cung cấp con số lấy từ ngân hàng Hàn Quốc tháng 2.2012: trong năm 2011, lợi nhuận thu được qua xuất khẩu phim truyền hình, phim điện ảnh Hàn Quốc và K-pop là 890 ngàn tỉ won (793 triệu USD). Nhưng theo bà, đó là lợi nhuận trực tiếp. Nếu quá coi trọng lợi nhuận trực tiếp và chăm chăm vào việc bảo vệ tác quyền thì sẽ có sự ảnh hưởng lợi nhuận gián tiếp mang tính quyết định, đó là truyền bá văn hoá.

Cái đáng lo không đến từ bên ngoài

Trong một cuộc điều tra xã hội học về sự tiếp nhận và ảnh hưởng của làn sóng văn hoá Hàn Quốc trong giới trẻ Việt Nam hiện nay, PGS.TS Phan Thị Thu Hiền, trưởng bộ môn Hàn Quốc học, đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM đã đưa ra nhận định rằng, “Hàn lưu dù có dấu hiệu “bão hoà”, “sóng xuôi”, thì vẫn mạnh mẽ ở Việt Nam với khá nhiều người trẻ yêu thích và sử dụng các sản phẩm Hàn Quốc. Hàn lưu có ảnh hưởng đa dạng đối với cuộc sống tuổi trẻ cả về văn hoá vật chất lẫn văn hoá tinh thần”. Bà cho rằng, yếu tố “âm tính”, êm đềm, ấm áp, ngọt ngào thể hiện qua các bộ phim truyền hình về đề tài gia đình của Hàn Quốc đã có sức hút đối với người trẻ vốn mạnh mẽ, chủ động, “dương tính”. TS Hiền cũng liên hệ một số sự kiện thời sự gần đây báo chí và mạng xã hội lên tiếng về tình trạng “fan cuồng” K-pop. Theo bà, kết quả điều tra đã không cho thấy có lý do phải lo ngại, vì người trẻ Việt Nam bên cạnh tiếp thu các sản phẩm giải trí Hàn lưu, vẫn có tinh thần phê phán và thưởng thức qua một bộ lọc văn hoá riêng.

Những chính sách quốc gia thể hiện thiết thực trong xây dựng nền tảng giáo dục, văn hoá (chứ không hô hào, chạy theo thành tích), những cởi mở trong cơ chế khuyến khích tự do sáng tạo (chứ không duy ý chí, chắp vá, mở rộng phạm vi cấm đoán), và những hành động cụ thể, khoa học (chứ không tuỳ tiện, cảm tính) trong quảng bá… tất cả đã tạo nên động lực, không gian thúc đẩy văn hoá một quốc gia có sức lan toả mạnh mẽ trên toàn cầu.

Thay vì ồn ào dán cho Hàn lưu cái nhãn “xâm lăng văn hoá”, thì hãy bình tĩnh giải mã hiện tượng này. Cũng là một dịp tự vấn về vị trí, sức mạnh của văn hoá Việt Nam tại chính “sân nhà” và trên bản đồ thế giới.

Nguyễn Vinh

Link:   http://sgtt.vn/Loi-song/165439/Han-luu-%E2%80%93-giai-ma-de-tu-van.html

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: